"Uw Heer heeft onder u een water doen stromen." Deze zin uit Maria's geboortescène heeft u misschien nog nooit gehoord. Want dit vers staat in de Koran - waarvan het negentiende hoofdstuk simpelweg Maria heet. De maagd die u uit het evangelie kent, baart daar alleen in de woestijn, houdt zich vast aan een dadelpalm, en Gods hulp komt niet van boven, maar stijgt onder haar voeten op. Dit detail is in de westerse christelijke traditie in vergetelheid geraakt. Wie het eenmaal opmerkt, ziet onder de vertrouwde Mariascène een andere Mariascène stil aanwezig - een die de Koran heeft bewaard en die de eigen traditie ooit ook heeft geweten. Johannes 7:38: "Wie in mij gelooft, uit hem zal levend water stromen." Eeuwenlang lezen wij "uit hem". Maar het Griekse origineel zegt koilia - letterlijk baarmoeder. De vierdeeeuwse Syrisch-christelijke mysticus Efrem de Syriër zette deze lezing in het hart van zijn hymnen: de plaats waaruit het levende water stroomt is geen abstract "binnen", maar de ruimte waar de mens voor het eerst heeft gerust - de baarmoeder. Het Westen vergat deze lezing; in de oosterse gang bleef zij bewaard. Dit boek haalt haar terug en herleest de Mariascène die u kent met haar ogen. In dat toneel staan vier handtekeningen: een onaangeraakte plaats, een goddelijke adem, een water dat van onderaf loopt, en een helper. Dezelfde vier onder Adam in het paradijs: maagdelijke aarde, ingeblazen geest, vier rivieren, de komende Eva. Dezelfde vier onder Hagar in de vallei van Mekka: onaangeraakte woestijn, de adem van Gabriël, de opborrelende Zemzem, de rennende Ismaël. En onder Maria: maagdelijkheid, de Heilige Geest, een springende bron, een schuddende palm. Drie plaatsen, drie vrouwen, drie tijden - één hand, één plan. Dan komt het verhaal verrassend dichtbij. Ook u kwam uit een vrouw. Ook onder u stroomde een water. Ook aan u werd een helper gegeven. De baarmoeder is het eerste paradijs van de mens; elke geboorte is Adams val op kleine schaal, en elke ziel daalt uit die heilige ruimte af in deze wereld van beproeving. Acht eeuwen na Efrem raakte Meister Eckhart aan hetzelfde geheim; Juliana van Norwich sprak van "God die Moeder is zo waarachtig als Hij Vader is" en stond in dezelfde lijn. Dit boek brengt die door de westerse christelijke mystiek onderdrukte tak terug. Maria's palm en uw navelstreng, de bron van Zemzem en uw eerste water zijn kleine letters van hetzelfde plan. Dit is geen polemiek. Het zegt niet "deze religie is juist, die niet"; het toont dat een lang onderdrukte mystiek-exegetische lijn onder het u bekende christendom onverwacht terugklinkt op de bladzijden van de Koran. De tekst volgt een filologische lijn: de koilia-lezing van Johannes 7:38, Efrems drievoudige-baarmoeder-kader, de vaat-plaats-keten van Jona en Jozef, de parallel maagdelijke aarde-maagdelijk lichaam bij Tertullianus in De Carne Christi, de as die bet¿l aan beytull¿h bindt. In elk hoofdstuk ligt de bron open - de heilige teksten zelf en de vroege kerkvaders, geen laat gevlochten overleveringsketens. Wie de lezingen van Elaine Pagels over verborgen vroegchristelijke schatten liefheeft, Richard Rohrs contemplatieve theologie of Karen Armstrongs vergelijkende godsdienstgeschiedenis, staat hier in een vertrouwd rek - maar het rek zelf schuift op, naar de plaats waar een verloren gewaande christelijke lezing weer zichtbaar wordt. Op de laatste bladzijde staat, aan de rand van de woestijn, opnieuw een vrouw, een palm en een water. Alleen staat er nu iemand meer: u. De laatste zin is kort: Kijk omlaag.